มาตรา 26
สารบัญในมาตรานี้
ตัวบท
มาตรา 26 ห้ามมิให้เก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวกับเชื้อชาติ เผ่าพันธุ์ ความคิดเห็นทางการเมือง ความเชื่อในลัทธิ ศาสนาหรือปรัชญา พฤติกรรมทางเพศ ประวัติอาชญากรรม ข้อมูลสุขภาพ ความพิการ ข้อมูลสหภาพแรงงาน ข้อมูลพันธุกรรม ข้อมูลชีวภาพ หรือข้อมูลอื่นใดซึ่งกระทบต่อเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลในทำนองเดียวกันตามที่คณะกรรมการประกาศกำหนด โดยไม่ได้รับความยินยอมโดยชัดแจ้งจากเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล เว้นแต่
(1) เพื่อป้องกันหรือระงับอันตรายต่อชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพของบุคคลซึ่งเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลไม่สามารถให้ความยินยอมได้ ไม่ว่าด้วยเหตุใดก็ตาม
(2) เป็นการดำเนินกิจกรรมโดยชอบด้วยกฎหมายที่มีการคุ้มครองที่เหมาะสมของมูลนิธิ สมาคม หรือองค์กรที่ไม่แสวงหากำไรที่มีวัตถุประสงค์เกี่ยวกับการเมือง ศาสนา ปรัชญา หรือสหภาพแรงงาน ให้แก่สมาชิก ผู้ซึ่งเคยเป็นสมาชิก หรือผู้ซึ่งมีการติดต่ออย่างสม่ำเสมอกับมูลนิธิ สมาคม หรือองค์กรที่ไม่แสวงหากำไรตามวัตถุประสงค์ดังกล่าวโดยไม่ได้เปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลนั้นออกไปภายนอก
(3) เป็นข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะด้วยความยินยอมโดยชัดแจ้งของเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคล
(4) เป็นการจำเป็นเพื่อการก่อตั้งสิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย การปฏิบัติตามหรือการใช้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย หรือการยกขึ้นต่อสู้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย
(5) เป็นการจำเป็นในการปฏิบัติตามกฎหมายเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์เกี่ยวกับ
(ก) เวชศาสตร์ป้องกันหรืออาชีวเวชศาสตร์ การประเมินความสามารถในการทำงานของลูกจ้าง การวินิจฉัยโรคทางการแพทย์ การให้บริการด้านสุขภาพหรือด้านสังคม การรักษาทางการแพทย์ การจัดการด้านสุขภาพ หรือระบบและการให้บริการด้านสังคมสงเคราะห์ ฯลฯ
(ข) ประโยชน์สาธารณะด้านการสาธารณสุข ฯลฯ
(ค) การคุ้มครองแรงงาน การประกันสังคม หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ฯลฯ
(ง) การศึกษาวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ประวัติศาสตร์ หรือสถิติ ฯลฯ
(จ) ประโยชน์สาธารณะที่สำคัญ ฯลฯ
ข้อมูลชีวภาพตามวรรคหนึ่งให้หมายถึงข้อมูลส่วนบุคคลที่เกิดจากการใช้เทคนิคหรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับการนำลักษณะเด่นทางกายภาพหรือทางพฤติกรรมของบุคคลมาใช้ทำให้สามารถยืนยันตัวตนของบุคคลนั้นที่ไม่เหมือนกับบุคคลอื่นได้ เช่น ข้อมูลภาพจำลองใบหน้า ข้อมูลจำลองม่านตา หรือข้อมูลจำลองลายนิ้วมือ
ในกรณีที่เป็นการเก็บรวบรวมข้อมูลส่วนบุคคลเกี่ยวกับประวัติอาชญากรรมต้องกระทำภายใต้การควบคุมของหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมาย หรือได้จัดให้มีมาตรการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการประกาศกำหนด
สรุป
มาตรานี้คือ หลักการห้ามเก็บข้อมูลอ่อนไหว เป็นกฎเข้มกว่าข้อมูลทั่วไปตาม มาตรา 24 โดยห้ามเก็บข้อมูลอ่อนไหวเกี่ยวกับเชื้อชาติ ศาสนา การเมือง สุขภาพ พันธุกรรม ฯลฯ โดยไม่ได้รับ ความยินยอมโดยชัดแจ้ง (เข้มกว่าความยินยอมทั่วไป) — เว้นแต่เข้าข้อยกเว้น 5 ข้อในมาตรานี้
องค์ประกอบสำคัญ
- ประเภทของข้อมูลอ่อนไหว ที่ระบุชัดในมาตรา:
- เชื้อชาติ เผ่าพันธุ์
- ความคิดเห็นทางการเมือง
- ความเชื่อในลัทธิ ศาสนา หรือปรัชญา
- พฤติกรรมทางเพศ
- ประวัติอาชญากรรม
- ข้อมูลสุขภาพ ความพิการ
- ข้อมูลสหภาพแรงงาน
- ข้อมูลพันธุกรรม
- ข้อมูลชีวภาพ (เช่น ใบหน้า ม่านตา ลายนิ้วมือ)
- ข้อมูลอื่นใดที่คณะกรรมการประกาศกำหนด
- มาตรฐานความยินยอม: ต้อง "ชัดแจ้ง" — เข้มกว่าความยินยอมทั่วไป
- 5 ข้อยกเว้นที่อนุญาตเก็บโดยไม่ต้องขอความยินยอมโดยชัดแจ้ง:
- ป้องกันอันตรายต่อชีวิต/ร่างกาย/สุขภาพ เมื่อเจ้าของให้ความยินยอมไม่ได้
- กิจกรรมขององค์กรไม่แสวงหากำไรเกี่ยวกับศาสนา/การเมือง/สหภาพ
- ข้อมูลที่เจ้าของเปิดเผยต่อสาธารณะโดยชัดแจ้ง
- การก่อตั้ง/ใช้/ต่อสู้สิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย
- การปฏิบัติตามกฎหมายในด้านการแพทย์/สาธารณสุข/แรงงาน/วิจัย/ประโยชน์สาธารณะ
- กรณีพิเศษ ประวัติอาชญากรรม: ต้องอยู่ใต้การควบคุมของหน่วยงานที่มีอำนาจ หรือมีมาตรการตามที่คณะกรรมการกำหนด
มาตราที่อ้างอิง
- มาตรา 24 — มาตราทั่วไปสำหรับข้อมูลทั่วไป (มาตรานี้เป็น กฎเฉพาะเรื่อง ของข้อมูลอ่อนไหว ใช้แทนเมื่อเป็นข้อมูลอ่อนไหว)
หมายเหตุ
- เทียบ GDPR Article 9: มาตรานี้สอดคล้องกับ "ข้อมูลประเภทพิเศษ" ใน GDPR
- PDPA กว้างกว่า GDPR: PDPA ระบุ "ประวัติอาชญากรรม" ในมาตรานี้ ขณะที่ GDPR แยกเป็น Article 10 ต่างหาก
- PDPA ระบุ "ความพิการ" ขณะที่ GDPR ไม่ระบุชัด
- ความยินยอมโดยชัดแจ้ง vs ทั่วไป: ความแตกต่างอยู่ที่ "รูปแบบของการให้ความยินยอม" — ชัดแจ้งต้อง:
- แยกออกจากความยินยอมทั่วไป (ไม่รวมกับเรื่องอื่น)
- ระบุประเภทข้อมูลและวัตถุประสงค์ชัดเจน
- มีหลักฐานที่ตรวจสอบได้
- กรณีธุรกิจขนาดเล็กต้องระวัง:
- ภาพถ่ายจับใบหน้า → ข้อมูลชีวภาพ → ต้องขอความยินยอมโดยชัดแจ้ง
- แบบสมัครงานถามสุขภาพ/ศาสนา → ข้อมูลอ่อนไหว
- ข้อมูลสมาชิกสหภาพแรงงาน → ข้อมูลอ่อนไหว
- ภาพจำลองใบหน้า (การรู้จำใบหน้า): ตัวบทยืนยันชัดเจนว่าเป็น "ข้อมูลชีวภาพ" — กระทบการใช้งานปัญญาประดิษฐ์และกล้องวงจรปิดมาก