มาตรา 74

ตัวบท

มาตรา 74 ในกรณีที่ผู้ร้องเรียนไม่ได้ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบที่กำหนดไว้ในมาตรา 73 วรรคสอง หรือเป็นเรื่องร้องเรียนที่ระเบียบนั้นได้กำหนดไม่ให้รับไว้พิจารณา ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญไม่รับเรื่องร้องเรียนไว้พิจารณา

เมื่อคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาเรื่องร้องเรียนตามมาตรา 72 (1) หรือตรวจสอบการกระทำใด ๆ ตามมาตรา 72 (2) แล้วรับฟังได้ว่า เรื่องร้องเรียนหรือการกระทำนั้นไม่มีมูล ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญมีคำสั่งยุติเรื่อง

ในกรณีที่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญพิจารณาหรือตรวจสอบตามวรรคสองแล้วรับฟังได้ว่า เรื่องร้องเรียนหรือการกระทำนั้นเป็นกรณีซึ่งอาจไกล่เกลี่ยได้และคู่กรณีประสงค์จะให้ไกล่เกลี่ย ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญดำเนินการไกล่เกลี่ย แต่หากเรื่องร้องเรียนหรือการกระทำนั้นไม่อาจไกล่เกลี่ยได้ หรือไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญมีอำนาจออกคำสั่ง ดังต่อไปนี้

(1) สั่งให้ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลปฏิบัติหรือดำเนินการแก้ไขการกระทำของตนให้ถูกต้องภายในระยะเวลาที่กำหนด

(2) สั่งห้ามผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลกระทำการที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่เจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลหรือให้กระทำการใดเพื่อระงับความเสียหายนั้นภายในระยะเวลาที่กำหนด

ในกรณีที่ผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลไม่ยอมดำเนินการตามคำสั่งตามวรรคสาม (1) หรือ (2) ให้นำบทบัญญัติเกี่ยวกับการบังคับทางปกครองตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองมาใช้บังคับโดยอนุโลม ทั้งนี้ ในกรณีที่ต้องมีการยึด อายัด หรือขายทอดตลาดทรัพย์สินของผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลหรือผู้ประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อบังคับตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้มีอำนาจสั่งยึด อายัด หรือขายทอดตลาดทรัพย์สินเพื่อการนั้น

การจัดทำคำสั่งตามวรรคหนึ่ง วรรคสอง หรือวรรคสาม (1) หรือ (2) ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการประกาศกำหนด

คำสั่งของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ ให้ประธานกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ลงนามแทน

คำสั่งของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญตามมาตรานี้ให้เป็นที่สุด

ในการดำเนินการตามมาตรานี้ เมื่อผลการพิจารณาเป็นประการใด ให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญแจ้งให้ผู้ร้องเรียนทราบพร้อมด้วยเหตุผล และในกรณีที่ไม่รับเรื่องร้องเรียนหรือยุติเรื่องที่มีผู้มีอำนาจพิจารณาในเรื่องนั้นอยู่แล้วตามกฎหมายอื่น ให้แจ้งผู้ร้องเรียนทราบ หากผู้ร้องเรียนประสงค์จะให้ส่งเรื่องให้ผู้มีอำนาจพิจารณาในเรื่องนั้นตามกฎหมายอื่น ให้ดำเนินการตามความประสงค์ดังกล่าว และให้ถือว่าผู้มีอำนาจพิจารณาได้รับเรื่องร้องเรียนนับแต่วันที่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้รับเรื่องร้องเรียนนั้น

สรุป

มาตรานี้เป็นกลไกหลักในการพิจารณาเรื่องร้องเรียนของคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ (มาตรา 71) ครอบคลุม 5 ขั้น: (1) ไม่รับเรื่อง — ผิดระเบียบ; (2) ยุติเรื่อง — ไม่มีมูล; (3) ไกล่เกลี่ย — ถ้าทำได้และคู่กรณีประสงค์; (4) ออกคำสั่ง — ให้แก้ไข/ห้ามกระทำ ภายในเวลาที่กำหนด; (5) บังคับทางปกครอง — ยึด/อายัด/ขายทอดตลาด ถ้าไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง — คำสั่งเป็นที่สุด + ส่งต่อให้ผู้มีอำนาจตามกฎหมายอื่นได้ตามคำขอของผู้ร้องเรียน

องค์ประกอบสำคัญ

• วรรค 1 — ไม่รับเรื่องร้องเรียน:
  • เหตุ 2 ประการ:
    1. ผู้ร้องเรียนไม่ปฏิบัติตามระเบียบ (มาตรา 73 วรรค 2)
    2. เรื่องที่ระเบียบกำหนดไม่ให้รับ
• วรรค 2 — ยุติเรื่อง:
  • เหตุ: พิจารณาตาม มาตรา 72 (1) หรือตรวจสอบตาม มาตรา 72 (2) แล้วไม่มีมูล
  • คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญมีคำสั่งยุติเรื่อง
• วรรค 3 — ไกล่เกลี่ย:
  • เงื่อนไข 2 ข้อ:
    1. เรื่องนั้นเป็นกรณีที่อาจไกล่เกลี่ยได้
    2. คู่กรณีประสงค์จะให้ไกล่เกลี่ย
  • ผลของการไกล่เกลี่ย:
    • สำเร็จ: ระงับข้อพิพาท
    • ไม่อาจไกล่เกลี่ยได้ / ไม่สำเร็จ: ออกคำสั่ง 2 ประเภท
      • (1) คำสั่งให้แก้ไข — สั่งให้ผู้ควบคุม/ผู้ประมวลผลแก้ไขให้ถูกต้องภายในเวลาที่กำหนด
      • (2) คำสั่งห้ามกระทำ + สั่งให้กระทำเพื่อระงับ — ห้ามการกระทำที่ก่อความเสียหาย หรือสั่งให้กระทำการใดเพื่อระงับ
• วรรค 4 — บังคับทางปกครอง:
  • กรณี: ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งวรรค 3 (1) หรือ (2)
  • กลไก: ใช้บทบัญญัติตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองโดยอนุโลม
  • กรณีต้องยึด/อายัด/ขายทอดตลาด: คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้มีอำนาจสั่ง
• วรรค 5 — รูปแบบคำสั่ง:
  • คำสั่งวรรค 1, 2, 3 (1), (2) ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่คณะกรรมการ (มาตรา 8) ประกาศกำหนด
• วรรค 6 — ผู้ลงนาม:
  • ประธานกรรมการผู้เชี่ยวชาญลงนามแทนคณะ
• วรรค 7 — ความเป็นที่สุด:
  • คำสั่งตามมาตรานี้เป็นที่สุด — ไม่อุทธรณ์ในชั้นปกครองได้
• วรรค 8 — การแจ้งและการส่งต่อ:
  • ต้องแจ้งผู้ร้องเรียนทุกผลการพิจารณาพร้อมเหตุผล
  • กรณีไม่รับ/ยุติเพราะมีผู้มีอำนาจตามกฎหมายอื่น → ผู้ร้องอาจขอให้ส่งต่อ
  • ส่งต่อแล้วนับวันที่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญได้รับเรื่องเป็นวันที่ผู้มีอำนาจตามกฎหมายอื่นได้รับ — รักษาผลทางกฎหมาย เช่น อายุความ

มาตราที่อ้างอิง

• มาตรา 71 — โครงสร้างคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ — องค์กรที่ใช้อำนาจตามมาตรานี้
• มาตรา 72 — หน้าที่และอำนาจ 4 ประการ — มาตรานี้ใช้ขยาย (1), (2), (3)
• มาตรา 73 — สิทธิร้องเรียน + ระเบียบ — ระเบียบในวรรค 2 ของ มาตรา 73 เป็นเกณฑ์การไม่รับ/ยุติเรื่อง
• มาตรา 90 — อำนาจสั่งโทษทางปกครอง — เชื่อมกับมาตรานี้ผ่านวรรค 4 และวรรค 6 (มาตรา 90 วรรค 4 อ้างถึง มาตรา 74 วรรค 4 และ 6)

หมายเหตุ

• 5 ขั้นตอน — แสดงเป็นแผนผัง:

  รับคำร้องเรียน
      ↓
  ผิดระเบียบ? ──── ใช่ ──→ ไม่รับเรื่อง (วรรค 1)
      ↓ ไม่
  มีมูล? ──── ไม่ ──→ ยุติเรื่อง (วรรค 2)
      ↓ ใช่
  ไกล่เกลี่ยได้ + คู่กรณีประสงค์? ──── ใช่ ──→ ไกล่เกลี่ย (วรรค 3)
      ↓ ไม่ / ไม่สำเร็จ
  ออกคำสั่ง (1) แก้ไข หรือ (2) ห้าม/ระงับ (วรรค 3)
      ↓
  ปฏิบัติตามคำสั่ง? ──── ไม่ ──→ บังคับทางปกครอง (วรรค 4)
                              ── ยึด/อายัด/ขายทอดตลาด

• ความเป็นที่สุดของคำสั่ง — ผลในเชิงระบบ:
  • ไม่อุทธรณ์ในชั้นปกครองได้ (เช่น ไม่ส่งต่อคณะกรรมการ)
  • ฟ้องต่อศาลปกครองได้ — ความเป็นที่สุดในชั้นปกครองไม่ตัดสิทธิทางตุลาการ
  • หลักการทั่วไป: คำสั่งทางปกครองที่เป็นที่สุดยังคงอยู่ภายใต้การควบคุมของศาลปกครอง
• เปรียบเทียบกระบวนการในมาตรานี้ vs ความรับผิดทางแพ่ง (มาตรา 77):
  • มาตรานี้: เครื่องมือทางปกครอง — บังคับให้ผู้ควบคุมแก้ไข + บังคับทางปกครอง
  • มาตรา 77: เครื่องมือทางแพ่ง — เจ้าของข้อมูลฟ้องเรียกค่าเสียหาย
  • 2 ระบบนี้คู่ขนาน — เจ้าของข้อมูลใช้ทั้ง 2 ทางได้
• การส่งต่อตามวรรค 8 — ทำไมต้องนับเวลาย้อน:
  • เพื่อรักษาอายุความ — ผู้ร้องเรียนไม่เสียสิทธิเพราะคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญใช้เวลาพิจารณา
  • ตัวอย่าง: เรื่องของ ธปท. → ถ้านับวันใหม่ตอนส่งต่อ อาจขาดอายุความตาม กม.ของ ธปท.
• ไกล่เกลี่ย — ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ:
  • ข้อดี: ระงับเร็ว, รักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจ, ลดภาระคดี
  • ข้อจำกัด: ต้องคู่กรณีประสงค์ — ทั้งสองฝ่าย; ฝ่ายเดียวประสงค์ไม่พอ
  • คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญทำหน้าที่ผู้ไกล่เกลี่ย ไม่ใช่ตัดสิน
• เหตุที่ต้องให้คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญสั่ง "ยึด อายัด ขายทอดตลาด" เอง (วรรค 4):
  • กฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองโดยทั่วไปมอบให้เจ้าหน้าที่ผู้ออกคำสั่งบังคับ
  • แต่คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญเป็นคณะ — ไม่ใช่เจ้าหน้าที่บุคคลคนเดียว
  • มาตรานี้จึงต้องระบุให้ชัดว่าคณะมีอำนาจสั่งยึด/อายัด/ขายทอดตลาดได้